Parayı önemsememek ciddi bir hata olabilir
İyi şeyler yapmaya odaklanmak ile para kazanmaya odaklanmak genellikle birbirine karşıt iki yaklaşım olarak anlaşılır. Sivil toplum ve akademi gibi alanlar daha "idealist" olarak nitelenirken, özel sektör bunun karşısında "idealist olmayan" bir alan olarak konumlandırılabilir. Hayatında iyi şeyler yapmak isteyen birçok insan parayı o kadar önemsemez. Kariyer kararlarında da buna önemli bir ölçüt olarak bakmaz. Özellikle harcamaları konusunda tutumlu ve mütevazı olan insanlar temel ihtiyaçlarını karşılayacak kadar gelir sahibi olmanın ötesinde para meselelerine fazla odaklanmaz.
Bu yazıda ise tam da olumlu bir etki yaratmak için paranın önemsenmesi gerektiği iddia edilecek ve bu kapsamda pratik olarak yapılabilecek şeylere bakılacak.
"Temel ihtiyaçlar" zamanla değişebilir
Özellikle genç iken para çok büyük bir ihtiyaç olmayabilir. Standartlar da düşük olduğu bu dönemde belli harcamalar olsa dahi bunlar genellikle çok büyük olmaz. Buna ek olarak pek çok maddi ihtiyaç alışılagelmiş bir şekilde aile tarafından karşılanıyor olabilir.
Ama zaman geçtikçe maddi ihtiyaçların artması olasıdır. Özellikle yeni bir ev kurma, şehir değiştirme, yurtdışına taşınma gibi durumlarda gündelik harcamaların katbekat fazla giderler söz konusu olabilir. Bunun dışında, bir ev veya araba gibi yüksek değerli varlıkları eskiden hiç gündeminizde olmadığı için dikkate almamış olsanız dahi, bir noktada bunlara sahip olma tercihinizin olabileceğini hesaba katmak gerekir.
Hastalıklar, kazalar gibi çeşitli risklerin gerçekleşmesi halinde bu zararların giderilmesi de büyük bir maddi güç gerektirebilir. Özellikle ebeveynlerinizin yaşlanması ile birlikte onların size sunabileceği kaynakların azalması ve ihtiyaçlarının artması sizin bu sefer onlara destek olmanızı gerektirebilir. Bu da gençliğinizdeki maddi konforunuzu dramatik bir şekilde değiştirebilir.
Finansal sıkıntılar refahınızla birlikte üretkenliğinizi de etkileyebilir
Pek çok insanın hayatındaki sorunların önemli bir kısmı para ile ilişkilidir. Finansal sıkıntılar, sadece bir tüketim kısıtı olmakla kalmaz, aynı zamanda zihinsel enerjinizi ve odaklanma kapasitenizi de tüketir. Sürekli para endişesi yaşayan birinin asıl yapmak istediği işe tam anlamıyla konsantre olması zordur. Sürekli endişe ve baskı altında iken işinizde odaklanmak, yaratıcı olmak, disiplini muhafaza etmek daha kolay değildir.
En azından pek çok sorunun para ile kısmen çözümlenebileceği, iyileştirilebileceği söylenebilir. İnsanın sağlığı, ailesi ve sevdikleri ile ilişkileri, psikolojisi tabii ki sadece paraya endeksli değildir ancak yine de daha iyi maddi durumu olan insanların (ve toplumların) görece daha sorunsuz hayatlar yaşaması rastlantı değildir. İnsanın kendine vakit ayırabilmesi, iyi bir sağlık hizmeti alabilmesi, sevdiklerinin ihtiyaçlarını karşılayabilmesi, spora gidebilmesi, güzel bir tatil yapabilmesi gelir seviyesi ile ilişkilidir.
Dolayısıyla maddi durumunuzu sadece tüketim seviyenizin bir belirleyicisi olarak değil, aynı zamanda ürettiğiniz şeylerin de bir belirleyicisi olarak da değerlendirmek gerekir.
Finansal özgürlük etkili kariyer kararları almak için kullanılabilir
Pek çok insan işinin toplumsal etkisinden dolayı memnun olmasa dahi ciddi anlamda alternatifleri değerlendirmez. Tabii ki bunda kişilerin bilgisizliği veya çekingenliği de rol oynar ama çoğu durumda aslında somut kısıtlar söz konusudur. Kayda değer bir birikimi olmayan insanlar uzun süre gelir sahibi olmaksızın kendilerine uygun bir iş arama konusunda seçici olamaz. Yüksek gelir sahibi insanlar dahi eğer birikimleri yoksa yeni bir iş (veya dernek) kurma, sektör değiştirme veya farklı bir alanda eğitim almak gibi risklerden haklı olarak kaçınabilir.
Birikimleri sayesinde finansal olarak güvende ve hatta bu birikimlerin getirdiği pasif gelirler (kira, faiz, temettü gibi) sayesinde yaşam giderlerinin en azından bir kısmını (mümkünse tamamını) karşılayabilir noktaya geldiğiniz zaman kariyeriniz konusunda daha seçici olma, uzun vadeli ve cesur kararlar alma noktasında daha rahat olabilirsiniz.
Yüksek maaş pek çok durumda yüksek etki göstergesi olabilir
Bir piyasa ekonomisinde yüksek maaşı olan işler genellikle toplum için daha değerli addedilen işlerdir. Tabii ki bu her zaman doğru değildir - öğretmenlik, sağlık hizmeti gibi kritik işler toplumsal değerinin altında ücretlendirilebilir. Ancak özel sektörde, özellikle de rekabetçi alanlarda, yüksek maaşlar genellikle yaratılan değerle orantılıdır. Pek çok kurum, söz konusu işin yüksek değerinin olduğundan ötürü yüksek bir maaş sunar.
Yüksek maaşlı bir pozisyonda çalışmak, sadece kişisel gelir anlamında değil, aynı zamanda ekonomiye ve topluma katkı anlamında da önemli olabilir. İnovatif projeler geliştirmek, verimlilik artışları sağlamak, istihdam yaratmak gibi dolaylı etkiler de göz ardı edilmemelidir.
Dolayısıyla yüksek maddi getirili meslek ve pozisyonları tipik idealist kariyerlere benzemediği için hemen göz ardı etmemek gerekir. Pekala bunlar esasında tam da büyük toplumsal ihtiyaçları karşıladığı için sunuluyor olabilir.
Gelirinizi artırmak itibarınızı da kayda değer biçimde artırabilir
İster kabul edelim ister etmeyelim, maddi durum kişinin itibarını ve etki alanını genişletir. Daha yüksek gelirli kişilerin fikirlerine daha fazla değer verilir, daha geniş sosyal ağlara erişimleri olur ve karar verici pozisyonlarda bulunma şansları artar. Bunun akılcı bir sebebi de insanların sizi değerlendirirken geçmiş başarınıza bakıp somut bir ölçüte (maddi başarıya) göre sizin yetkinliğiniz hakkında olumlu bir kanaat oluşturmasıdır.
Eğer hayatınızda büyük bir etki yaratmak istiyorsanız bu gerçeği (tatsız bir gerçek olsa dahi) inkar etmemek gerekir. Çünkü çoğu zaman etki yaratmak için sizin yaptığınız şeye başka insanların da katılmasını veya destek vermesine ihtiyaç duyacaksınız.
Yüksek gelir büyük bağışlar için kullanılabilir
Pek çok insan bağış yapar ama bunlar nihayetinde düşük meblağlı kalır. Bunun doğal bir nedeni insanların gelirlerinin ve malvarlıklarının kısıtlı olmasıdır. Öte yandan gerçekten yüksek bir gelir ve birikime ulaşabilirseniz yapabileceğiniz bağış miktarı kayda değer şekilde artabilir. Çoğu insan haklı olarak mevcut bağış kapasitesinin sınırlarından ötürü bunu ciddi bir alternatif olarak görmez. Örneğin yılda 1 milyon lira bağışlamayı aklından geçiren kişi sayısı oldukça azdır. Ama geliriniz yılda 10 milyon lira olsa idi pekala bu gerçekçi bir olasılık olabilirdi. Tabii ki illa 1 milyon bağış yapmanıza veya bunun için yıllık 10 milyon liralık bir gelire sahip olmanıza gerek yok. Burada sadece rakamların dramatik şekilde artması halinde varsayımlarımızın nasıl değişebileceğine dikkat çekiliyor. Ama yine de şunu da gözden kaçırmamak lazım: birileri de gerçekten 10 milyon lira ve üstünde gelir elde ediyor ve bu kişilerin kariyer yollarının potansiyeli de değerlendirmeye katılması gerekir.
Etkili olmanın tek yolu bir işi kendinizin yapması değildir. Pekala o şeyi yapabilecek başka insanları çalıştırarak veya ihtiyaç duydukları maddi ihtiyaçları karşılayarak da söz konusu işin gerçekleşmesini sağlayabilirsiniz. Bu doğrudan o işi yapmaktan daha etkili de olabilir. Örneğin çok yüksek gelirli bir genel müdür yarattığı doğrudan ekonomik etkilerin yanı sıra elde ettiği gelir ile bir veya daha fazla dernek çalışanının maaşını karşılayacak büyüklükte bağışta bulunması, dernekte bizzat çalışmasından daha etkili olabilir.
Ne Yapmalı?
Yüksek gelir getiren kariyer yollarını dikkate almak
Kariyer seçiminizde sadece kısa vadede iyilik yapmayı değil, aynı zamanda maddi kazancınızı da hesaba katın. Meslek, sektör, ve işyeri seçiminde gerek başlangıç gerekse de kıdemli seviyede ne kadar gelire sahip olabileceğinizi öğrenin ve alternatifleri karşılaştırın. Pek çok insan sadece giriş maaşına odaklanır, bu bir hata olabilir. Bazı meslek ve pozisyonların giriş maaşları mütevazı olsa da üst seviyelerde çok daha yüksek gelirler elde edilebilir.
Mevcut becerilerinizi geliştirirken, piyasada değerli olan yetiler edinmeye ve meslek alanınızda genel anlamda rekabetçi olmaya öncelik verin. Bu yetiler ilk bakışta "idealist" beceriler olmayabilir ama yukarıda açıklanan sebeplerden ötürü idealist gözükmeyen kimi teknik beceriler pekala kariyerinizi çok daha etkili bir hale getirebilir.
Paranızı iyi yönetmek
Yüksek gelir elde etmek kadar, elde edilen parayı da iyi kullanmak gerekir. Pek çok insan iyi bir maaşa sahip olsa da kayda değer bir birikim oluşturamaz. Bunun için harcamaları kontrol altında tutmak da önemlidir. Tüketiminize dikkat edin. Gelir arttıkça harcamaları da orantılı şekilde artırmak yerine, tasarruflarınızı artırmaya odaklanın. Mütevazı bir yaşam tarzı benimsemek, özellikle kariyerinizin başlarında finansal özgürlük için gerekli bir unsurdur.
Sistematik bütçe takibi yapın. Hangi alanlara ne kadar harcadığınızı takip edin ve gereksiz harcamaları tespit edin. Aylık gelir ve gider tablonuzu düzenli olarak gözden geçirin. Acil durum fonu oluşturun. 6-12 aylık giderinizi karşılayabilecek bir rezerv oluşturmak, finansal güvenliğinizi artırır ve beklenmedik durumlar karşısında özgürlüğünüzü korur.
Biriktirdiğiniz parayı da sadece banka hesabınızda tutmayın. Finansal okuryazarlığınızı geliştirin. Piyasa hakkında bilgi edinerek mevduat, tahvil, yatırım fonları, döviz, değerli madenler, hisse senetleri gibi yatırım araçlarını karşılaştırın. Gayrimenkul, araba gibi yüksek meblağlı alımlar için iyi bir araştırma yapmaya özen gösterin. Yatırım yaparken çeşitlendirmeye dikkat edin ve hiçbir zaman kaybetmeyi göze alamayacağınız paralarla yatırım yapmayın.
Parayı kendi başına bir amaç olmasa da idealist hedeflerinize ulaşmak için bir araç olarak görebilirsiniz. Paranın önemini kabul etmek, idealist olmaktan vazgeçmek anlamına gelmez. Tam tersine, finansal meseleleri göz ardı etmek sizi hedeflerinizden alıkoyabilir veya azami potansiyelinizi gerçekleştirmenize kısıtlar getirebilir. Bunun için idealleriniz için ulaşmaya gayret ettiğiniz ara hedeflere parayı da eklemek ve bu kapsamdaki gerekliliklere dikkat etmek akılcı olacaktır.