Kendinize uygun bir kariyer seçmek etkinizi kayda değer
biçimde artırabilir
Belli bir işte veya alanda çalışıyor olmak, o konuda gerçekten etki yaratıyor olduğunuz anlamına gelmez. Çalışmalarınızın ancak başarılı olması halinde etki yaratabilirsiniz ki bunun için de işinizde iyi olmanız gerekir. Eğer işinizde sadece ortalama seviyede iyi iseniz bu yeterli olmayabilir. Çünkü eğer sizin yaptığınız iş esasında o işi yapmaya istekli olabilecek bir başka ortalama kişi tarafından da benzer seviyede yapılabiliyor ise aslında ortaya çıkan etkide sizin rolünüz kısıtlıdır. Siz olmasaydınız da başka bir kişi yerinizi alabilir ve benzer bir neticeye ulaşılabilir.
Dolayısıyla kariyerinizle gerçekten büyük bir etki yaratmak istiyor iseniz işinizde iyi olmanız önemli bir unsurdur. İnsanın işinde iyi olması için doğal olarak çok çalışması gerekir. Ancak irade gücünün de sınırları vardır. İnsanın kendi becerilerine ve isteklerine uygun bir kariyer seçmesi büyük bir avantaj sağlayacaktır.
Öte yandan pek çok kişi her ne kadar birden fazla kariyer seçeneği olsa dahi neredeyse kendisi ile ilgili hiçbir değerlendirme yapmaksızın birkaç sınırlı ölçütlere bakarak (örneğin sadece başlangıç maaşı veya erişim kolaylığı gibi) veya kendi akranlarının yaptıklarını takip ederek ilk bulduğu işi tercih eder. Yine pek çok insan girdiği işyeri ve sektörden hiç ayrılmadan kariyerini devam ettirir. Halbuki gerek meslek seçimi gerekse de iş seçiminde kişinin kendisine uygun olanı değerlendirip seçmesi çok önemlidir ve büyük fark yaratabilir. Dolayısıyla buna özel olarak dikkat etmek ve doğru kararlar vermek çok önemlidir.
Nelerde iyisiniz?
Güçlü yönlerinizin ne olduğunu tespit edebilirseniz, kariyerinizi bu alanlara yönlendirebilir ve etki potansiyelinizi artırabilirsiniz.
Güçlü yönlerinizin ne olduğunu bulmak için geçmişte başarılı olduğunuz şeylere bakabilirsiniz. İnsanlar bunu genellikle okulda başarılı olduğu dersleri değerlendirerek yapar. Örneğin matematik, fizik gibi derslerde başarılı iseniz bunlar mühendislik alanlarında başarılı olabileceğinize dair bir işaret olarak yorumlanabilir. Diğer taraftan sözel derslerde iyi iseniz, yine buna paralel olarak sözel alanlarda iyi bir iş çıkaracağınız beklenebilir. Üniversite sınavları da bu şekilde bir eleme ve yönlendirme yapmaktadır.
Her ne kadar sınav sonuçları bir veri kaynağı olsa da, sadece çoktan seçmeli birkaç sınava dayanarak etkisi on yıllarca sürecek kariyer kararları vermemek gerekir. Kaldı ki bu sınavların seçiciliği de kusursuz değildir. Bazı insanlar her ne kadar belli alanlarda güçlü olsalar dahi zaman baskısı altında çoktan seçmeli sınavlarda başarılı olmayabilir. Kimileri ise her ne kadar gençliklerinde derslerinde başarılı olmasa da, yetişkinlik dönemlerinde aynı alanlarda kendilerini geliştirebilirler.
Son olarak, derslerin ölçümü dışında kalan pek çok önemli konu vardır. Örneğin,
Bazı insanlar başkalarıyla iletişim kurmada daha iyidir, bazıları değildir.
Bazı insanlar başkalarıyla yakın bir şekilde çalışarak daha iyi performans gösterirken, bazıları daha yalnız çalışmayı tercih eder.
Bazı insanlar rekabetten ve çatışmadan hoşlanır, bazıları hoşlanmaz.
Bazı insanlar yüksek riskler altında rahat olurken, bazıları fazla riskten kaçınır.
Bazı insanlar hızlı tempolu ve akışkan işleri severken, bazıları daha planlı ve öngörülebilir bir iş düzenini tercih eder.
Bazı insanlar belli alanlarda uzmanlaşmayı isterken, kimileri daha geniş bir faaliyet alanında çalışmayı tercih eder.
Bazı insanlar takım oyuncusudur veya başka insanları yönetmekte iyidir, bazıları ise kendi başına çalışmayı veya destekleyici rollerde olmayı tercih eder.
Bazı insanlar yaratıcı faaliyetlerde iyi iken, bazı insanlar benzer işleri seri bir şekilde yapmakta iyidir.
Bazı insanlar yüksek karmaşıklık seviyesindeki problemleri çözmekte iyi iken, bazı insanlar daha yalın işlere yatkındır.
Tüm bunlar üzerine iyi düşünmek ve doğru yargılara dayalı kararlar almak kariyeriniz için çok büyük bir fark yaratabilir. Bunun için kendiniz ile ilgili gözlem yapmak tabii ki en kolay yol olsa da, her zaman en iyi yol olmayabilir. Pek çok insan güçlü yanlarını abartır. Kimileri ise kendileri hakkında fazla yargılayıcı olduğu için zayıf yanlarını abartır. Dolayısıyla bu değerlendirmeleri gerçek hayatta test ederek yapmak daha doğru sonuçlar verebilir. İş ve staj tecrübesi edinmek bu nedenle çok değerlidir.
Nelerden zevk alıyorsunuz?
İnsanın zevk aldığı veya tutku duyduğu konular illa kariyer için en iyi seçenek olmayabilir. Pek çok kişinin güçlü yanları ile zevk aldığı konular birbiri ile paralel olmaz. Öte yandan insanın yaptığı işten keyif alması ile üretkenliği arasında da bir ilişki vardır. Yaptığınız iş sürekli enerjinizi azaltıyor ise yüksek performans gösterme olasılığınız düşer. Bu nedenle güçlü yanlarınızın da dışında ne tip işlerden keyif aldığınızı ve ne tip işlerden özellikle rahatsız olduğunuzu dikkate alarak kariyer planlaması yapmak iyi bir yaklaşım olacaktır.
Doğal olarak, çoğu insan bu değerlendirmeleri kendiliğinden yapar. Ancak yine de alışkanlıklar ve önyargılar doğru tespitler yapmayı engelleyebilir. Birçok kişi zevk aldığı, çekici bulabileceği şeyleri keşfetmeden kariyerini tamamlar. Kimileri ise açıkça hoşnutsuz olduğu şeylere kendini adapte ederek uzun yıllar buna sabreder ve alternatifleri dikkate almaz.
Dikkat etmek gerekir ki insan her iyi olduğu şeyden zevk almayabileceği gibi her zevk aldığı şeyde de iyi olacak diye de bir kural yoktur. Bunların kesiştiği alanları bulmak gerekir. Bir de bunları aynı zamanda etki yaratan kariyer olasılıkları ile kesiştirmek gerekir.
Deneyerek öğrenmek
Bu değerlendirmeleri sadece üstünde düşünerek yapmak muhtemelen isabetli neticeler vermeyecektir. Çeşitli alternatifleri deneyerek bunlar hakkında kendi yetenek ve tercihleriniz hakkında çok daha somut bilgilere ulaşabilirsiniz.
Özellikle genç yaşta iken bunu yapmak daha kolaydır. Çoğu insan çeşitli projelerde çalışmayı, staj yapmayı bir özgeçmiş gelişimi aracı olarak görür. Bu doğrudur ancak bunların çok daha önemli bir işlevi sizin için neyin uygun olduğuna ilişkin deneme teşkil etmeleridir. Dolayısıyla proje veya staj seçimlerinizi sizin için ne gibi rollerin, sektörlerin veya pozisyonların uygun olabileceğine dair farklı hipotezleri deneyebileceğiniz imkanlar olarak görüp bu şekilde eyleme geçmeniz çok daha faydalı olabilir.
Yine kariyerinizin erken dönemlerinde farklı iş kollarında veya iş yerlerinde çalışma konusunda daha serbest olmayı tercih etmek de makul bir tutum olacaktır. Bu şekilde belki o alanda veya işte kısa vadeli kıdem elde etme ve uzmanlaşma imkanınızdan biraz ödün veriyor olsanız da, uzun vadede size daha iyi uyacak ve dolayısıyla daha etkili kariyer yolunu bulma şansınızı artırabilirsiniz. Bunun getirisi veya aksi senaryonun götürüsü çok daha yüksektir.
Kariyerinizin ortalarında ve hatta geç dönemlerinizde olsanız dahi kendinizi aynı işe, pozisyona veya sektöre mahkum olmuş gibi görmeyin, alternatifleri dikkate alın. Tabii ki bu aşamalarda farklı kariyer yollarına sapmanın maliyeti daha yüksek olabilir. Örneğin kıdemli olduğunuz bir işi bırakmak veya uzmanı olduğunuz bir sektörü değiştirmek gibi. Ancak yine de özellikle yaptığınız işin sizin için uygun olmadığını düşünüyorsanız, alternatifler her ne kadar ilk bakışta gerçekçi gelmese dahi (örneğin mesleğinizi değiştirmek gibi) mevcut kariyer yolunuzdan çok daha iyi olabilir. Bazı değişiklikler aslında dramatik olmasa da çok büyük iyileştirmeler sağlayabilir: örneğin aynı sektörde başka bir işe girmek veya aynı şirkette başka bir pozisyon almak gibi. Bunlar için de tıpkı genç birinin kendisi için uygun olanı bulurken bazı denemeler yapması gibi siz de mevcut işinizin yanında ek bir proje ile ilgilenebilir veya başka bir alanda (örneğin programlama gibi) kendinizi geliştirerek bu alanın sizin için uygun olup olmadığını test edebilirsiniz.
Sizin için neyin uygun olduğunu bilmiyor olmanız veya bu konuda emin olmamanız çok normal. Önemli olan bu sorunun üstüne gitmek ve deneyerek bunu bulmak. Kendiniz için uygun kariyer yolunun ne olduğu hakkında somut değerlendirmeler yapmayı da bir nevi iş arayışı süreci olarak görüp bu konuda eyleme geçmek kariyeriniz için atabileceğiniz en verimli adımlardan biri olabilir.